Co roku obchodzimy Międzynarodowy Dzień Głuchych i Języka Migowego, który za każdym razem stwarza okazję do tego, aby zwrócić uwagę na wyzwania, z jakimi w codziennym życiu muszą zmagać się osoby niesłyszące. Warto zatem przybliżyć nieco to wydarzenie – jego specyfikę, symbolikę i przesłanie, które ze sobą niesie.
Kiedy jest Dzień Języka Migowego?
Międzynarodowy Dzień Głuchych i Języka Migowego – bo tak brzmi jego pełna nazwa – przypada na ostatnią niedzielę września – w 2024 roku będzie to więc 29 września. Święto ma dość długą historię. Zostało bowiem ustanowione już w 1958 roku przez Światową Federację Głuchych. Powołaniu święta towarzyszył konkurs na plakat mający upamiętniać ten dzień. Co ciekawe, wygrał go polski malarz Henryk Osten-Ostachiewicz, który sam był osobą głuchą.
Zwycięski plakat przedstawia twarz mężczyzny i dochodzące do jego ucha fale dźwiękowe, przekreślone czerwonym krzyżykiem. I choć obecnie w ramach Dnia Głuchych wykorzystywane są również inne grafiki, praca polskiego artysty nadal jest przywoływana jako symbol osób niesłyszących.
Obchody Międzynarodowego Dnia Głuchych i Języka Migowego odbywają się także w Polsce. Organizuje je między innymi Polski Związek Głuchych (PZG), w tym także nasz Oddział. W ramach wydarzenia odpowiadamy za rozmaite uroczystości (marsze, spotkania, imprezy) i specjalne akcje mające zwrócić uwagę na potrzeby osób głuchych, a jest to całkiem spora liczba.
Jaki jest cel Międzynarodowego Dnia Głuchych? Dlaczego warto o nim pamiętać?
Dzień Języka Migowego i Osób Głuchych od samego początku miał na celu zwrócenie uwagi na wszelkie problemy, z którymi muszą radzić sobie osoby głuche. Przekaz ten kierowany jest nie tylko do ogółu społeczeństwa, ale też do polityków i władz – lokalnych, krajowych oraz międzynarodowych.
Wyzwania i trudności nie są jednak jedynymi tematami obchodów Międzynarodowego Dnia Głuchych. Skupiają się one także na kwestiach pozytywnych. Przedstawiają m.in. osiągnięcia osób niesłyszących w różnych dziedzinach oraz prezentują talenty, jakimi dysponują. Sprzyja to włączeniu społecznemu osób głuchych.
Niezwykle istotną tematyką, podnoszoną nie tylko przy okazji Międzynarodowego Dnia Głuchych i Języka Migowego, ale i na co dzień, jest edukacja dzieci niesłyszących. Jej podstawowym celem jest przygotowanie najmłodszych do dorosłego życia i funkcjonowania w społeczeństwie. Niestety, często wymaga to radzenia sobie z poczuciem wyobcowania. Wynika ono z utrudnionego dostępu do informacji i barier komunikacyjnych, które skutkują brakiem możliwości porozumienia się z osobami słyszącymi.
Niewiele jest ludzi znających języki migowe, przez co sporo osób głuchych niejako z przymusu zamyka się we własnych kręgach. Niezwykle istotna staje się zatem dbałość o kulturę Głuchych, którą dr Barbara Kannapel, założycielka organizacji Deaf Pride, określa jako „zestaw wyuczonych zachowań i spostrzeżeń, które kształtują wartości i normy głuchych ludzi na podstawie podobnych lub wspólnie dzielonych doświadczeń”.[ii]
Jakie jeszcze uroczystości wskazują na problemy ludzi głuchych?
Omawiane wydarzenie nie jest jedynym świętem organizowanym przez rozmaite instytucje i związki, które działają na rzecz osób ze szczególnymi potrzebami. Dobrym przykładem może być Międzynarodowy Dzień Języków Migowych. To stosunkowo młode święto, które zostało ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Po raz pierwszy obchodzono je 23 września 2018 roku.
Do wymienionego święta dodać można jeszcze szereg pomniejszych uroczystości, realizowanych na poziomie lokalnym. Na świecie żyje około 70 milionów osób głuchych, które pragną być dostrzeżone. Głęboko wierzymy, że dbałość o ich potrzeby powinna stać się jednym z celów społecznych.
Co oznacza symbol motyla w kulturze głuchych?
Stworzony przez polskiego artystę Henryka Ostena-Ostachiewicza plakat upamiętniający święto osób niesłyszących nie jest jedynym istotnym znakiem dla społeczności głuchych. W przestrzeni publicznej funkcjonuje znacznie więcej symboli, z którymi osoby niesłyszące mogą się utożsamiać. Jednym z nich jest motyl w kolorze niebieskim lub turkusowym. Dlaczego akurat on? Wyjaśnienie jest proste – ponieważ motyl jest głuchy. Jego skrzydła symbolizują natomiast złożoność, piękno i dynamikę języków migowych.
Warto podkreślić, że motyl to międzynarodowy znak ludzi głuchych. Podobnie zresztą jak grafiki przedstawiające dłonie, które osobom niesłyszącym służą do komunikacji.
Wyzwania, przed jakimi stoi społeczeństwo
Dzięki niesamowitym zdolnościom adaptacyjnym, a także rozmaitym talentom, ludzie głusi cały czas udowadniają, że niedosłyszących istotnie niewiele ogranicza. Mogą oni być przydatnymi, wartościowymi jednostkami w życiu społecznym, a nawet politycznym, które odnoszą sukcesy i dzielą się swoim doświadczeniem, wiedzą i umiejętnościami z innymi.
Mimo to nadal muszą zmagać się z różnymi przeciwnościami, które wynikają nie tylko z problemów ze słuchem, ale też z zaniedbań władz. Duża część osób głuchych żyje w krajach rozwijających się, w których występują poważne ograniczenia dostępności usług publicznych dla niesłyszących
Problemy pojawiają się także w krajach rozwiniętych. Nawet jeśli dostępna placówka zatrudnia urzędników po kursach języka migowego, bardzo szybko tracą oni nabyte w ten sposób umiejętności. Z perspektywy osób niesłyszących nic to zatem nie zmienia. O wiele efektywniejszym rozwiązaniem okazać się może zapewnienie dostępu do profesjonalnego tłumacza języka migowego.
Wskazać należy również bariery informacyjne, komunikacyjne i cyfrowe, które dają o sobie znać w komunikacji miejskiej, ośrodkach kultury i placówkach medycznych. Prowadzi to do sytuacji, w której osoby głuche nie są w stanie samodzielnie załatwić swoich spraw. Są zmuszone korzystać z pomocy osób trzecich, którymi zazwyczaj są ich bliscy.
Międzynarodowy Dzień Głuchych i Języka Migowego, podobnie jak inne wydarzenia, stwarza dobrą okazję do tego, aby zwrócić uwagę opinii publicznej na tematy wykluczenia komunikacyjnego czy też cyfrowego, a także uczulić ją na potrzeby osób niesłyszących i na znaczenie wspólnie dzielonych doświadczeń. To też szansa, by zaprezentować kulturę Głuchych w pełnej i jakże pięknej krasie.
